SIR प्रक्रियेत ‘नो मॅपिंग’मुळे मतदारांमध्ये संभ्रम; कागदपत्रे सादर करण्याच्या नोटिसांमुळे धाकधूक
नाशिक : वयाच्या १८व्या वर्षी मतदार यादीत नाव आले. त्यानंतर गेली 16-17 वर्षे नियमितपणे मतदान केले. प्रत्येक निवडणुकीत मतदार म्हणून आपली ओळख सिद्ध झाली. मतदार ओळखपत्रही आहे. मात्र आता विशेष सखोल पुनरीक्षण अर्थात SIR प्रक्रियेत जुन्या मतदार यादीशी ‘मॅपिंग’ झाले नसल्याने अशा नागरिकांसमोर पुन्हा कागदपत्रांच्या पडताळणीचे आव्हान उभे राहिले आहे.
SIR प्रक्रियेत अनेक नागरिकांनी BLOकडे आपला फॉर्म भरून दिल्यानंतर त्यांच्या नावाची २००२च्या जुन्या मतदार यादीशी किंवा आई-वडिलांच्या नोंदीशी सांगड न जुळल्याने ‘No Link With Previous SIR’ अथवा ‘No Mapping’ असा प्रकार समोर येत आहे. त्यानंतर संबंधित मतदारांना कागदपत्रे सादर करून सुनावणीसाठी उपस्थित राहण्याच्या सूचना चक्क एक दिवस आधी देण्यात येत आहेत.
या नोटिसांमधील ‘कागदपत्रे सादर न केल्यास मतदार यादीतून नाव डिलीट होऊ शकते’ या स्पष्ट उल्लेखामुळे अनेक नागरिकांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून मतदार यादीत नाव असलेल्या आणि नियमित मतदान करणाऱ्या नागरिकांना आता पुन्हा आपली पात्रता कागदपत्रांच्या माध्यमातून सिद्ध करावी लागणार असल्याने संभ्रमाचे वातावरण आहे.
जुन्या यादीतील नाव सापडले नाही म्हणून प्रश्नचिन्ह?
नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, मतदार यादीत नाव समाविष्ट झाल्यानंतर अनेक वर्षे मतदानाचा अधिकार बजावला जात आहे. दरम्यानच्या काळात निवडणूक आयोगाच्या विविध प्रक्रियांमधून मतदारांची नोंद, मतदार ओळखपत्र आणि मतदार यादीतील तपशील अद्ययावत झालेले आहेत. मात्र SIRच्या जुन्या नोंदीशी थेट सांगड न जुळल्यास संबंधित मतदारांना अतिरिक्त कागदपत्रे सादर करण्याची वेळ येत आहे.
यामुळे ‘इतकी वर्षे मतदार म्हणून अस्तित्वात असताना आता पुन्हा कागदपत्रांची कसोटी का?’ असा प्रश्न नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे.
जन्मतारखेनुसार कागदपत्रांची अट
नोटिसीनुसार, जन्मतारखेनुसार वेगवेगळी कागदपत्रे मागविण्यात येत आहेत. १ जुलै १९८७ पूर्वी जन्मलेल्या व्यक्तींसाठी स्वतःचे ठराविक कागदपत्र, तर त्यानंतर जन्मलेल्या व्यक्तींसाठी स्वतःसोबत आई किंवा वडिलांचे कागदपत्र सादर करण्याची आवश्यकता असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. २ डिसेंबर २००४ नंतर जन्मलेल्या मतदारांसाठी स्वतःसोबत आई-वडिलांची कागदपत्रे सादर करण्याची अट असल्याचे नोटिसीत सांगण्यात आले आहे.
यामुळे विशेषतः जुन्या काळातील जन्मनोंदी, शाळा सोडल्याचे दाखले किंवा पालकांची कागदपत्रे उपलब्ध नसलेल्या कुटुंबांसमोर अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
मतदारांचा अधिकार सुरक्षित राहणे महत्त्वाचे
विशेष सखोल पुनरीक्षणाचा उद्देश मतदार यादी अधिक अचूक आणि अद्ययावत करणे हा आहे. महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या संकेतस्थळावर SIRसाठी स्वतंत्र माहिती, २००२च्या मतदार यादीत नाव शोधण्याची सुविधा, कागदपत्रांची माहिती आणि हेल्पडेस्कची माहिती उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
मात्र या प्रक्रियेत पात्र मतदाराचे नाव केवळ जुन्या यादीशी मॅपिंग न झाल्यामुळे गहाळ होऊ नये, तसेच नागरिकांना आवश्यक कागदपत्रे उपलब्ध करून देण्यासाठी आणि त्यांचे म्हणणे मांडण्यासाठी पुरेशी संधी मिळावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
मतदार यादीतील नाव हे केवळ एका कागदावरील नोंद नसून नागरिकाच्या लोकशाही सहभागाशी जोडलेले आहे. त्यामुळे SIR प्रक्रियेत पडताळणी आवश्यक असली, तरी वर्षानुवर्षे मतदान करणाऱ्या पात्र नागरिकांच्या मनात अनावश्यक भीती निर्माण होणार नाही आणि कोणताही पात्र मतदार प्रक्रियात्मक अडचणीमुळे मतदानाच्या अधिकारापासून वंचित राहणार नाही, याची काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.
दरम्यान, SIR संदर्भातील अधिकृत माहितीसाठी मतदारांनी महाराष्ट्र मुख्य निवडणूक अधिकारी कार्यालयाची माहिती किंवा मतदार हेल्पलाइन १९५० यांचा आधार घ्यावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
मी गेल्या 15 ते 16 वर्षांपासून नाशिक मध्ये नियमित मतदान करत आहेत.. आता SIR मध्ये गेल्या दोन महिन्यांपूर्वी नोंदणी झाली. आवश्यक सर्व कागदपत्रांची पूर्तता देखील केली आणि आता असा प्रकारचा मेसेज आल्याने मतदार यादीतून नाव रद्द होईल की काय असे वाटत आहेत. फॉर्म भरतांना वडिलांचा, आईचा, आजोबांचा देखील पुरावा दिला.. त्यांचेही रेकॉर्ड निवडणूक विभागाकडे उपलब्ध नसल्याने BLO कडे फॉर्म भरून दिला होता. यावरून निवडणूक आयोगाची कार्यपद्धती किती पारदर्शक आहे हे लक्षात येते.
श्वेतांबरी आहेर, नाशिक
